कथा वाकाटखोर्याची भाग १८
१८) म्हसिचे दूध
लेखक: निशिकांत हारुगले
पावसाळा संपत आला होता. भाताची पिके खाचरात डोलायला लागली होती. उसाची भांगलन सुरु झाली होती. साकरीचे आई वडील शेताला गेले होते. त्या दिवशी साकरी घरात असल्याने वज्रा व शांती तिला भेटायला तिच्या घरी गेल्या होत्या. त्यांना पाहून साकरीला खूप आनंद झाला होता. घरात येताना साकरीच्या घरातील म्हस त्यांना बघून शिंगे हलवत होती. वज्रा जरा भिंतिकडूनच गोठ्यात आली. शांती मात्र म्हणाली, “ काय लई शिंग हलवतीस. नवीन नवरीवाणी नाटकं करू नकोस. नाहीतर मुरगूडचा बाजार दाखवीन.”
तशी साकरी तिला म्हणाली, “ व्हय बाई, दाखवायलाच पाहिजे तिला बाजार. घरात दूध मिळावं व खर्च चालावा म्हणून कवडी कवडी जमवून साठवलेल्या पैशातून कडगावच्या बाजारातून आणली म्हटल पहिल्या येतची हाय. कमी दरात पण मिळल व तयार पण होईल. दोन चार येत खावून पैसा होईल. पण कुठल काय? यायल्या पासून धार तर सोडाच साध रेडकाला पण दूध देईना झालीया. कासत हात घातला तर अड्यापातूर उडी घेती. कास पण तुंबलिया, बसायला पण येत नाही. नखराच करतेय. महाराणी. कोकणातील डोंगर दर्यातला झाडाचा पाला खाणारी, इथली कणाची पेंडी खावून मजलिया नुसती. दुधाची हाय मारायची कशी?”
तेव्हा शांती म्हणाली, “ मारू नकोस आरती उतार तिची. काय पण ध्यान, चल तिची आज मस्तीच उतारू.”
शांतीने गल्लीतल्या चार-पाच पोरांना बोलावले. व त्या म्हशीला भिंतीकडे बांधले. वज्रेला धारेचे भांडे आणायला सांगितले. व आपण काठी घेऊन उभा राहिली. वज्रा जरा जपूनच म्हसीच्या मागे बसली. कासत हात घालताच म्हसीन टुणकन उडी मारली. तशी शांतीने दोन चार काठ्या लगावल्या. वज्रेस बाजूला व्हायला सांगून तिने तिची शेपटी धरली. तशी ती जास्तच उड्या मारू लागली. शांती म्हणाली, “ मार उड्या काय मारायच्या त्या.”
बराच वेळ उड्या मारून झाल्या. चांगला तास झाला. ती दमली. व भिंतीला जाऊन उभा राहिली.
वज्रेला पुन्हा हात घालाय सांगितले वज्रा जशी हात घाली. ती पाय उचलत असे. परत दोन काठया शांतीने लगावल्या. तशी ती टवकारून शिंगे हलवू लागली. शांतीने साकरीला घरातील दोऱ्या आणायला सांगितले. शेजारच्या शिरप्याने दोरीची म्होरकी केली व म्हसीला घातली. व तिची शिंगे धरून तोंड समोरच्या खांबनीला बांधले. वमगाचेे पाय एकत्र बांधून घातले. तिला आता जास्त हालचाल व लात उचलत येईना. शिरप्याने तिला भिंतीकडे रेटली. वज्रा धारेला बसली. तिने कासेत हात घातला, पण ती पानेव घालीना. पानेव देत नाही म्हणून तिने कासे जवळ चिमटे काढायला सुरुवात केली. तशी ती म्हस ओरडू लागली. तशी साकरी म्हणाली, “ बाई र्हावूदे ती धार.जाऊ दे धड घरातून ती. तशी शांती म्हणाली, “ तू गप्प बस कोंबडीवाणी. येवढा आटापिटा हिला सोडाय केला नाही.
असे बोलून तिने त्या म्हशीला एक गुच्चीही घातली. तसा तिने घाबरून पानेव घातला. वज्रा, शांती व साकरी फेरा फेराने धार पिळायला लागल्या. चांगलं दोन दिवसाच तुंबलेले असेल नसेल तेवढे दूध त्यांनी काढलं. या बायानी दूध द्यावी म्हणून जस त्या म्हशीला दमवल. तसच त्या म्हसिन या बायांना धारा पिळाय लावून घाम आणला. ती मात्र रवंथ करत शांत उभा होती. शेवटी म्हशीच्या मुसक्या सोडल्या. व तिला कोंडा व पेंड खायला घातली. साक्री ते दूध घेऊन जोत्यावर आली. व सगळ्यांना म्हणाली, “आज माझ्याकडून तुम्हाला दुधाची पार्टी.”
तेव्हा शांती म्हणाली, “ व्हय तर राणी उधार झाली, अन् काकडी वाटायला लागली. तोंड बघा.”
“ गप्प ग तू, बस इथ, आणते लगेच.”
साकरी म्हणाली व ती आत गेली. त्या किटलितील सार दूध काढून तिने चुलीवर ठेवलं. सगळी दूध प्यायला मिळणार म्हणून आनंदी होती. थोड्या वेळाने साकरी काळ तोंड करून बाहेर आली. तिचं तोंड पाहून शांती म्हणाली, “ काय साकरी ताई मांजर दूध प्यायल वाटतं.”
तस साकरी रडवेली होऊन म्हणाली, “ तुझ झालं काळ तोंड ते, तू बोललीस म्हणून हे सगळ झालं. अन् दूध फुटलं.”
तस शांती म्हणाली, “ कवळ दूध ते फुटेल नाहीतर काय होईल. त्यात घाल गूळ व कर चांगला खरवस.”
तस शांती व वज्रा स्वयंपाक घरात गेल्या. व त्यांनी त्या फुटलेल्या दुधाचा खरवस केला. व मगाशी मदत करणाऱ्या मुलांबरोबर खाल्ला. पण शांती मात्र खरवस खाण्यापेक्षा तिला दूध हवे होते. ती म्हणाली,
शांती, “कवळ दूध पाजून काय पोट बिघडवायचा बेत दिसतोय. जा दुसऱ्या म्हशीचं दूध आन जा. शिक्यावरलं.”
तशी साकरी आत गेली. व वाटीतून दूध घेऊन आली. ते पाहून शांती म्हणाली, “ तू काय मला बाळ समजतेस. वाटीतन दूध द्यायला. जा आण जा पेला भरून.”
तशी साकरी म्हणाली, “ काय बोका घुसलाय का पोटात.”
“ हो घुसलाय जा आन जा.” शांती म्हणाली. साकरीने आत जाऊन पेलाभर दूध घेऊन आली. एखाद मांजर मटकाव तस शांती दूध प्याली. तिच्या वटावर फुटलेल्या मिशा बघून मुले हसू लागली.
तोंडावरून हात फिरवून शांती म्हणाली, “वा मज्जा आली. साकरीबाई तुमची कृपा दूध मिळाला. नाहीतर थोड्या दिवसांनी ढेरीलाच जाणार होत ते. आता घरातल्यांना काय सांगशील.”
तेव्हा साकरी म्हणाली, “ सांगेन की बोका प्याला म्हणून.”
शांती म्हणाली, “ साकरे तुझं बर हाय बघ, रोज दूध प्यायला मिळत.”
तेव्हा साकरी म्हणाली, “ कुठलं दूध अन् काय सोसायटीच कर्ज फेडायला व घरखर्चाला पैसे मिळावे म्हणून डेअरीला घालावे लागते. घाटी कुनब्याच्या घरात जन्म घेतला असतीस ना, कळलं असतं मग तुला.”
शेवटी गप्पा टप्पा करत त्या थोडावेळ खेळून आपापल्या घरी गेल्या. जाण्यापूर्वी त्यांनी म्हासिकडे पाहिले. त्यांना बघून ती घाबरून भिंतीकडे सरकली. व शांती व वज्रा हसत घरी गेल्या.
